شمسى ما حكومت مىكند گواهى مىدهد كه نظام هستى زير نظر يك آفريدگار به وجود آمده است و هيچ كس جز او در پديد آوردن هستى دخالت نداشته و اثرو نظام يگانه ، حاكى از وحدت مؤثر و نبودن هر نوع شرك و انباز براى اوست . از اين جهت وحدت نظام ، موجب تنزيه و تقديس خدا از هرگونه شركى است . اين نظريه كه مورد اعتماد بسيارى از مفسران است ، از جهاتى ، قابل دقت و ملاحظه مىباشد : 1 . اگر مقصود خدا از تسبيح تمام موجودات جهان ، اين باشد كه در اين نظريه آمده است اين حقيقتى است كه همه آن را درك مىكنند و مىفهمند و ديگر معنا ندارد قرآن بفرمايد : « وَلكِنْ لاتَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ » ؛ « 1 » ولى شما تسبيح آنها را نمىفهميد » زيرا اين نوع تنزيه را هر فردى به فراخور حال خود درك كرده و مىفهمد . برخى براى اصلاح اين نظريه ناچار شدند كه جملهء « لاتَفْقَهُونَ » را به معناى « عدم توجه » بگيرند و بگويند كه اكثر مردم به اين مطلب توجه ندارند و يا اين كه بگويند عظمت دلالت موجودات بر تنزيه خدا به قدرى عظيم است كه انسان به اندازهء واقعى آن واقف نمىگردد ؛ ولى ناگفته پيداست كه توجيه مزبور براى جملهء فوق ، خلاف ظاهر آن است و اگر منظور خدا اين بود ؛ مناسب بود بفرمايد : « وَأَنْتُمْ عَنْهُ غافِلُونَ » يا جمله‌اى مانند آن . 2 . اگر تسبيح موجودات جهان به اين معناست كه از تدبر در

--> ( 1 ) . . اسراء ( 17 ) آيهء 44 .